Próchnica zębów - jak wygląda profilaktyka i leczenie? Poznaj etapy rozwoju próchnicy

Próchnica jest chorobą i stanowi dość częsty problem stomatologiczny. Odpowiadają za nią bakterie streptokoki, które mają zdolność do wytwarzania kwasów. Dzieje się to w wyniku metabolizowania cukrów pochodzenia zewnątrz i wewnątrzustrojowego. Kwaśne środowisko, które powstaje, powoduje demineralizację szkliwa. Wyjątkowo negatywnie działają pod tym względem na zęby na przykład słodzone napoje gazowane (zawierające niekiedy takie substancje jak E150d). W efekcie zęby pozbawione są naturalnej ochrony, a bakterie mogą wnikać do ich głębokich warstw. Innym problemem powodowanym przez te bakterie jest powstawanie płytki nazębnej, która doprowadza do stanów zapalnych przyzębia.

Można wyróżnić następujące rodzaje próchnicy:

• przewlekła - cierpią na nią najczęściej osoby dorosłe;
• ostra - dotyka zazwyczaj młode osoby, z szerokimi kanalikami zębinowymi, u których nie nastąpił jeszcze proces pełnej mineralizacji szkliwa;
• zatrzymana - choroba w fazie remisji. Da się ją powstrzymać w wyniku intensywnych zabiegów higienicznych, polegających na usuwaniu próchnicy. 

Ze względu na obraz kliniczny wyróżnia się próchnicę:

• pierwotną - pojawia się po raz pierwszy;
• wtórną - ujawnia się obok wypełnienia albo korony protetycznej;
• nawrót próchnicy - występuje pod wypełnieniem lub protetyczną koroną;
• nietypową - pojawia się w zębie, w którym miazga uległa martwicy lub została usunięta w trakcie zabiegów stomatologicznych;
• ukrytą - rozwija się na powierzchni żującej, pod szkliwem, które makroskopowo wygląda na zdrowe. Jest wykrywana jedynie na zdjęciach radiologicznych, 
• kwitnącą - objawia się szybkim postępowaniem patologicznych zmian na wielu zębach jednocześnie. Ubytek próchnicowy może być bardzo znaczny, w efekcie odczuwana jest nadwrażliwość na skrajne, czyli zimne i gorące bodźce;
• butelkową - jest to postać kwitnąca, która występuje u dzieci;
• korzenia - rozwija się w odsłoniętych korzeniach zębów na powierzchniach językowych, policzkowych oraz stycznych.

Zastanawiasz się, jakie są przyczyny próchnicy? Wyróżnia się następujące czynniki, które wpływają na rozwój zmian próchniczych: 

• wysokowęglowodanowa dieta bogata w cukry proste;
• częste podjadanie;
• obecność drobnoustrojów, które w płytce nazębnej zamieniają węglowodany na kwasy; 
• brak właściwej higieny jamy ustnej;
• wrażliwość szkliwa na odwapnienie;
• unikanie jedzenia twardych pokarmów, które oczyszczają zęby i zwiększają ilość śliny. 

Wymienione powyżej czynniki współdziałają ze sobą, w efekcie wpływając na rozwój zmian. Próchnica to choroba, która swoją genezę ma w zaburzeniu równowagi procesów demineralizacji i remineralizacji. Przebiegają one naprzemiennie w obiegu ślina/płytka nazębna/szkliwo.

W wyniku przedostania się bakterii w głąb zęba odczuwalne są przykre dolegliwości bólowe, a także nadwrażliwość zęba na zimne i gorące bodźce. To powinien być pierwszy sygnał, żeby udać się do dentysty. Jeśli na szkliwie pojawią się ciemne plamki próchnicowe, jest to równoznaczne z koniecznością rozpoczęcia leczenia próchnicy. Nowoczesna stomatologia ma wielkie możliwości i szybka reakcja może zagwarantować, że ząb zostanie uratowany. W najgorszym wypadku, w wyniku ignorowania objawów, próchnica zacznie się rozwijać i przenikać do miazgi zębowej. Stan zapalny, który może się wówczas pojawić, będzie trudny do zahamowania. Wtedy też pojawić się może pulsujący ból zęba. Oto najważniejsze objawy, które powinny wzbudzić niepokój i skłonić do wizyty w klinice dentystycznej i rozpoczęcia leczenia:

• nadwrażliwość na ciepło, zimno, a także słodki i kwaśny smak;
• ubytki w zębach;
• uczucie nieświeżego oddechu, przykry zapach z ust;
• tkliwość podczas szczotkowania i przeżuwania;
• ból zębów - wszystkich lub miejscowo tylko jednego;
• przebarwienia, plamy na uzębieniu. 

Próchnica rozwija się powoli lub dynamicznie, w zależności od stopnia zaostrzenia zmian. Jej przebieg nie zawsze wygląda tak samo. Wiele zależy od podjętego leczenia. Podział ze względu na stadium rozwoju prezentuje się następująco: 

1. Próchnica początkowa - pojawia się na pierwszym etapie rozwoju próchnicy. Jeśli jest wcześnie zdiagnozowana, będzie w pełni odwracalna. 
2. Etap powierzchniowy - następuje ubytek w szkliwie na powierzchni zęba, dochodzi do nieodwracalnych zmian w tkankach zęba. 
3. Etap średni - zmiany docierają do zębiny, przybiera ona barwę brązową lub czarną. 
4. Próchnica głęboka - ubytek jest znaczny, dociera do miazgi zębowej. Ból jest mocno nasilony. W konsekwencji może dojść nawet do obumarcia zęba i bolesnego stanu zapalnego w obrębie przyzębia przyszczytowego. 

Z próchnicą nie wolno zwlekać, na nic się zdadzą domowe sposoby na ból zęba. Do zaplanowania kompleksowego działania konieczna jest diagnoza stanu uzębienia i tego, jak zaawansowane są zmiany próchnicowe. Im większe jest zniszczenie tkanek i silniejsza próchnica, tym bardziej intensywne będzie jej leczenie. Główne założenia walki z tą chorobą zębów obejmują usunięcie zajętej tkanki i zastąpienie jej wypełnieniem. Jeśli próchnica jest bardzo głęboka i doszło już do powstania stanu zapalnego miazgi zęba lub do jej martwicy, niezbędne może się okazać leczenie kanałowe oraz założenie plomby. Rozwiązaniem stosowanym w ostateczności jest usunięcie zęba. 

Profilaktyka próchnicy jest bardzo istotna. Przeciwdziałać jej powinno się już w wieku dziecięcym. Niezwykle ważna jest zmiana nawyków żywieniowych. W jadłospisie powinno znajdować się dużo produktów mlecznych i warzyw. Bardzo istotne jest też uwzględnienie w diecie twardych, włóknistych i ziarnistych produktów, które trzeba dokładnie pogryźć, ponieważ w naturalny sposób oczyszczają zęby. Kluczowe jest też ograniczenie jedzenia słodyczy, zwłaszcza tych, które długo się rozpuszczają w jamie ustnej:

• krówek;
• lizaków;
• cukierków.

Działania profilaktyczne obejmują także fluoryzację wśród dzieci przedszkolnych i szkolnych. 

Prawidłowa higiena jamy ustnej jest kluczowa w procesie zapobiegania zmianom próchnicowych. Zaledwie połowa Polaków myje zęby dwa razy dziennie (rano i wieczorem), a to absolutna podstawa. Jakie jeszcze zasady warto wdrożyć, by nie pojawiła się próchnica?

1. Do szczotkowania zębów warto używać past z fluorem. Optymalnie czyszczenie zębów odbywa się po każdym posiłku. Minimum to rano (po śniadaniu) i wieczorem (przed snem). 
2. Warto kupić nić dentystyczną i używać jej codziennie. 
3. Wizyty u dentysty powinny być regularne. Jeśli tylko zauważysz coś niepokojącego, umów się na konsultację. 
4. Nie zapominaj o prawidłowej technice mycia zębów. Za pomocą krótkich, łagodnych pociągnięć szczoteczką trzeba dotrzeć do wszystkich, nawet trudno dostępnych miejsc. 
5. Szczotkowanie powinno trwać 2-3 minuty (wiele osób nie wykonuje tej czynności nawet przez minutę!). 

Próchnica to poważna sprawa, jednak możliwości współczesnej stomatologii na walkę z problemem nie brakuje. Bardzo istotna jest także profilaktyka. Jeśli zaobserwujesz któryś z niekorzystnych symptomów, musisz niezwłocznie skontaktować się z dentystą. Nie lekceważ problemu i działaj! Wcześnie wykryte zmiany są całkowicie odwracalne.